सुलभक:धोंडीराम मोरे सर...फळांची माहिती करुन घेऊ..!

फळांची माहिती करून घेऊ (शैक्षणिक )
माझी पहिलीची मुले आज फळांची ओळख करून देत आहेत.मी त्यांना नेहमीची फळे तयार करून रंगवून दिलीत आणि त्या फळासाठी सोपी चारोळीपण तयार करून दिली...त्यानंतर एकेकाने एक ऊभे रहायचे आणि एक फळ हातात धरून चारोळी म्हणायची,या खेळात मुले इतकी रमली तुम्हाला म्हणून सांगतो ....बघा ना प्रत्यक्ष स्वतःच..काय सांगताहेत माझी मुलं......
आंबाःमी आहे आंबा
पिकू द्या थोडं थांबा
फळांचा राजा मी
करा मुजरा म्हणा जी
सफरचंदः मी आहे सफरचंद
रंग माझा लालबुंद
कतरून किंवा कापून खा
डाक्टर पासून दूरा रहा
द्राक्षःद्राक्षांचा पहा घड
चव थोडी आंबट गोड
उंच लटकतो वेलीला
आंबट झालो कोल्ह्याला
केळीःपहा पहा केळी
थोडी हिरवी थोडी पिवळी
सोलून सोलून खा
किंवा शिकरण करून घ्या
अशा छोटी छोटी वाक्य म्हणताना,त्यांची गंमत पाहताना मी माझ्या बालविश्वात फिरून येतो.त्यांच्या रूपाने पून्हा एकदा स्वतःच बालपण जगून घेतो....

सुलभक:संतोष मुसळे:जि.प.प्रा.शा. गुंडेवाडी जि.प.जालना.

माझा उपक्रम स्टिक नेम.

दिनांक:_१५/१०/२०१५ ते २८/१०/२०१५ बदल.

मुले पाचवीतील मात्र बऱ्याच जणांना स्वतःचे नाव इंग्रजीतुन लिहीता येत नव्हते.वेळोवेळी नवनविन प्रकारे मुलांना सांगुण पाहिले माञ,थोडावेळ ती लक्षात ठेवायची व नंतर विसरून जायची.अशातच मला एक नविन संकल्पना सुचली.आईसक्रीम हा लहान थोरांचा आवडीचा विषय. आईसक्रीम आपन ज्या स्टिकने (काडीने) खातो याचाच वापर आपन मुलांना इंग्रजी विषयाची गोडी लावन्यासाठी करायचा.बाजारात ५० काडया १० रुपयाला मिळतात.मी त्या खरेदी केल्या.

    परमानंन्ट मार्करने सुरुवातीला सर्व वीस मुला मुलींचे दोन प्रतीत नावे लिहिली, व ती मुलांना १५/१०/२०१५ रोजी दिली.मुले आनंदाने व उत्साहाने एकमेकास दाखवायला लागली. एक नावाची काडी दररोज सोबत ठेवायची व एक शाळेतच, अवघ्या पाच दिवसात १८ मुलांना एकमेकांची नावे न पाहता लिहीता आली. मग मी याचाच हजेरी म्हणून उपयोग केला वर्गात मुलगा बसला की त्याने आपल्या बाकावर ही छोटीसी नेम पट्टी लावायची म्हणजे कुणी आले तरीही लगेचच ते नाव वाचतील व तो मुलगा विचारलेल्या प्रश्नाचे उत्तर देईल.
    याचा उपयोग मी केवळ मुलांच्या नावापुरताच न करता साधारण: ३०० काडयांवर दोन,तीन,चार अक्षरी इंग्रजी शब्द लिहून एका बॉक्स मध्ये टाकून ठेवलेत ज्या मुलाला जो  शब्द वाचावसा वाटतो तो तिथून घेवून वाचतो व त्याचे लेखन आपल्या वहीत करतो. मागील दहा दिवसात २० पैकी १८ मुलांना १५० शब्द पाठ झालीत.

👉🏻मुलांना इंग्रजी विषयाची गोडी लागली.

👉🏻शब्दसंपत्तीत वाढ व्हायला लागली.

👉🏻चर्चेतुन मुले एकमेकांना शब्द परिचय करून देतायेत.

👉🏻इंग्रजी विषयाची भिती निघून जात आहे.

 

सुलभक:वसंतराव आहेर-जि.प.प्रा.शाळा नवलेवाडी, ता़.अकोले,जि.अहमदनगर..संपर्क:09423387988 **

**माझ्या शाळेतील माझा ज्ञानरचनावाद**

........माझी शाळा जि.प.प्रा.शाळा नवलेवाडी ता.अकोले.जि अहमदनगर..........
मुलांना "आपली ज्ञानेंद्रिये "हा पाठ समजावला .ज्ञानेंद्रियां बद्दल सविस्तर माहिती मुलानी समजून घेतली .......आणि नंतर वर्गातील डिजीटल स्क्रीनच्या वापरातून .......
"Show me Ear......show me tounge.. असा आवाज येतो .असा आवाज आल्यानंतर प्रत्येक मुलाने त्याचा नंबर आल्यावर काठीने ते ज्ञानेंद्रिय दाखवायचे ..आणि इतर मुलांनी आपल्या स्वताच्या त्या ज्ञानेंद्रियावर हात ठेवायचा ......
चार ...दोन वेळा अशी तयारी घेतली की ...मुलांची तयारी पक्की !!!!!!!!!!

 

सुहानीचा प्रवास::सुलभक:कल्पनाताई बंसोड:जि.प.प्रा.शाळा उर्जाग्राम,ता.जि.चंद्रपुर.

प्रेमाची जादू...अनुभव सुहानीचा...

मला आजही आठवतो तो दिवस, नविन शाळेतील पहिला घास .मला तिसरा वर्ग देण्यात आला.मी पहिल्यांदा वर्ग तिसरा शिकवणार होते.वर्गात जाताच विद्यार्थांची प्रगती कशी आहे हे बघण्याVच्या दृष्टीने मी मुलांचे वाचन घ्यायला सुरुवात केली . त्यामध्ये सुहानी नावाची एक मुलगी वाचायला उभी होताच मुले मला सांगू लागली “मैडम, हिला वाचता येत नाही” ,असे म्हणताच ती सर्वांकडे रागाने बघू लागली आणि कहीही न वाचताच खाली बसली .खुप समजावले पण ती वाचायला तयार नव्हती. मी तिला रागावले नाही . काहीही प्रतिक्रिया दिली नाही .दुसर्या दिवशी मी वर्गात गेल्यानंतर मुलांनमध्ये खाली जावून बसले . मुले माझ्याकडे आश्चर्याने बघू लागली. “मैडम खुर्ची आंतोण” असे म्हणत पळापळ करू लागली.मी त्यांना बसायला सांगितले.मुले माझ्या भवती गोल करुन बसली होती .मी सुहानी ला म्हटले “सुहानी एकडे ये ,माझ्या जवळ येवून बस ”.असे म्हणताच ती माझ्याकडे खुप रागाने बघू लागली ,जवळ यायचे तर दुरच राहिले. त्यावर मुले मला सांगू लागली “मैडम, तुम्ही तिले मारणार म्हणून थे घाबरत आहे”. मी पुन्हा सुहानीला बोलवले आणि आवर्जुन सांगितले की मी तिला मारनार नाही .तरी ती जवळ येईच ना. तिची बाजुची मैत्रींण तिला धक्का देवुन म्हणाली,”जा की ग, मैडम नाई मारत” त्यावर ती तिला म्हणते कशी “नविन-नविन रायली त नाई मारत ..जुनी झाली त मस्त मारते तुले का माईत हाय” मला तिच्या या प्रतिक्रियेवर काय बोलावे कळेच ना .... शेवटी मीच तिच्याकडे गेले आणि तिच्याशी गप्पा मारायला सुरुवात केली.थोड्या वेळातच सुहानीची माझ्याशी गट्टी जमली.मी मनातल्या मनात म्हटले आता जमलं ! मी तिला हळूच एका वर्तुळात एक मूळाक्षर फरशीवर काढून दिले व विचारले हे काय आहे .तीने लगेच उत्तर दिले ‘क’ मग ‘क’ पासून येणारे शब्द तिला सांगायला लावलेत. तिने आपल्या अनुभव विश्वातिल खुप शब्द सांगितलीत. ती शब्द मी फरशीवर लिहिली.त्यानंतर तीच शब्द तिला मी वाचायला सांगितली.तिने सर्व शब्द सहजपणे वाचलीत. कारण ते सारे शब्द तिने स्वतः सांगितले होते .त्यामुळे तिला वाचता आले .मी तिला शाबासकी देवुन म्हटले “अरे तुला तर सारेच वाचता येते .ती खुश झाली आणि म्हणाली “मंग पाहा ना जी मैडम हे पोर माले वाचताच येत नाही मनते”. ती सर्व मुलांना आनंदात सांगू लागली “मला बी वाचता येते काई” .खर तर ती शब्द वाचत नव्हती तर शब्दचित्र वाचत होती .ही तिची सुरुवात होती .तिच्यात आत्मविश्वास निर्माण होणे गरजेचे होते .त्यासाठी असा प्रयत्न काही दिवस सुरु होता . सुहानी ला वर्गात बसणे फार आवडत नसे.खरे तर ती खुप मुडी होती. तिला तिच्या मुडनुसार घ्यावे लागत असे. त्यामुळे तिला वाटेल तेव्हाच तिला शिकवण्याचे मी ठरविले. एकदा अंक ओळख होण्यासाठी मी तिला झाडाची पाने आणायाला सांगितली. तिने बरोबर १० पाने मोजुन आणली. तिला लेखन करता यावे म्हणून मी तिला पटांगणातील मातीमध्ये अंक लिहिण्याचा सराव घेत होते. मी तेथील माती आपल्या हाताने सरकावत असतांना सुहानी मला म्हणाली “मैडम तुमी नका करू न जी तुमचे हात खराब होतीन न” थांबा मी पानी घेवून येतो” माझ्या डोळ्यात पाणी आले .केवळ माझे हात खराब होवू नये म्हणून ती माझी इतकी काळजी घेत होती .परंतु तिचे आयुष्य खराब होवू नये म्हणून मी किती काळजी घेते आहे ? या विचाराने मी अस्वस्थ झाले .माझ्यातील शिक्षक मला हिणवू लागला .ते छोटासं लेकरू माझ्या काळजीपोटी अस्वस्थ होते आणि मी.....सुहानी आनंदात मातीत अंक गिरवू लागली . हे करत असतांना तिने वर्गातील मेघाला जोराने आवाज दिला “ये मेघे इकड ये मी तुले शिकवतो ९ ,५, ७ ,८ ,१० कसे लिवतेत”. तिचा हा अतामविश्वास बघून मी चकित झाले . तीला जणू सोनेच गवसले की काय अश्या प्रकारचा आविर्भाव तिच्या चेहर्यावर होता. तिला शिकणे आवडू लागले होते .यानंतर तिला शिकण्यापासून प्रत्यक्ष परमेश्वर सुद्धा परावृत करू शकणार नाही यावर माझा ठाम विश्वास बसला . आता सुहानी दोन अक्षरी शब्द वाचू लागली आहे. दोन अंकी संख्येची बेरीज करते .हळूहळू तिची प्रगतीकडे वाटचाल सुरु आहे. सुहानी सारखे कितीतरी विद्यार्थी आपल्या वर्गात असतील पण आपण त्यांना मंद आहेत असं म्हणून सोडून देतो .खरं तर मला असे वाटते ते मंद नाहीत तर आपली त्यांना समजून घेण्याची गती मंद आहे . प्रत्येक मुलात उपजत क्षमता असतेच .ती क्षमता आपल्याला ओळखता आली पाहिजे त्यासाठी मूल समजून घेणे आवश्यक आहे . मुले कुठेच कमी पडत नसतात तर आपण स्वतः व आपली शिक्षणव्यवस्था काही अंशी कमी पडत आहे. मला वाटते , प्रत्येक शिक्षकाने शाळेतील प्रत्येक मुलाला ते आपले मूल आहे असे समजून-उमजुन वागले तर सर्व प्रश्न आपोआप सुटतील . ज्याप्रमाणे आपण आपल्या मुलाच्या प्रत्येक कृतिला सहज स्वीकारतो. त्याला समजून घेतो . त्याची चूक सुद्धा हसत स्विकारुन ती कशी सुधारता येईल यावर लक्ष देतो . त्यासाठी वाट्टेल तसा अटापिटा करतो. त्याला तळहातावरील फोडासारखे जपतो . अगदी तसेच वर्गातील प्रत्येक मुलांची काळजी घेणे, त्याच्या भावना जपणे हे   शिक्षक म्हणून आपले प्रथम कर्तव्य आहे असे मला वाटते . एकदा मुलांवर आपले प्रेम जडले तर सर्व मार्ग  सहज खुलत जातात . मुलेही आपल्यावर प्रेम करू लागतात . आपली काळजी घेतात . प्रेम दिले तर प्रेम मिळते , काळजी घेतली की मुलेसुद्धा आपली काळजी घेतात . सुहानी च्या संदर्भात सुद्धा तेच दिसून येते जेव्हा तिला प्रेमाने जवळ केले तेव्हा तिची प्रगती खूप गतीने होत असल्याचे दिसले .एकदा तर ती मला गप्पा मारताना म्हणाली "दुसऱ्या वर्गात मला मीना मैडम काई खूप लाड़ करे न" . मी समजले तिच्या अप्रगत नावाच्या रोगावर प्रेम हे औषध काम करू शकते .सोबत रचनावाद, ABL ‍या सारखी औषधे द्यावी लागतीलच . परंतु सुरुवात मात्र प्रेम नावाच्या गोळीने करावी लागणार . प्रेमाकडून तिचा श्रमाकड्चा प्रवास आता सुरु झालाय. तिचा हा प्रवास निरंतर चालणारा आहे . सुहानीने शिक्षक म्हणून मला अधिक समृद्ध केले असे मला आवर्जुन सांगावेसे वाटते. म्हणून पंढरीच्या वारी पेक्षा असते प्रेमाची जादू न्यारी...... -कल्पना बनसोड चंद्रपुर

इइ

सुलभक:नितीन खंडाळे सर,जि.प.प्रा.शाळा भोरस,ता.४०गाव,जि.जळगाव

* स्वतः मेल्याशिवाय स्वर्ग दिसत नाही !!!

स्वतः मेल्याशिवाय स्वर्ग दिसत नाही..

(नितीन खंडाळे,

जि.प.प्रा.शाळा भोरस,ता.४०गाव,जि.जळगाव)

सरकारी शाळा म्हटल्या की सर्व समाज सुधारण्याचा शिक्षकांनी जणू मक्ताच घेतलेला.मुलांना शिकवण्यापासून ते जनतेचे उद्बोधन करण्यापर्यंत.
अर्थात असे फलक वाचून कितपत फरक पडतो कोण जाणे ??? पण शासन आदेश करणे भाग !!
खेड्यात पेंटर उपलब्ध न होणे,झाल्यास अव्वाच्या सव्वा मजुरी सांगणे यावर आम्ही काढलेले हा उपाय !!
माझे अक्षर चांगले नसल्याने मी व्हाईट वाॅश मारण्याचे बिगारी काम तर आमचे सहकारी शिक्षक सुकदेव देवरे यांनी लेखनकाम व त्यांना ज्ञानेश्वर देवरे यांनी अधिक सहकार्य केले आणि मधल्या सुटीतील वेळ सत्कारणी लावला !!!

"पाण्यात विरघळणारे पदार्थ"

पाण्याचे गुणधर्म अभ्यासतांना पाण्यात काही पदार्थ विरघळतात हे दाखवण्यासाठी मीठ,साखर व रांगोळीचा वापर केला.हे पदार्थ पाण्यात टाकून चमच्याने ढवळले असता मीठ व साखर पाण्यात विरघळले तर रांगोळी न विरघळता तळाशी जमा झाली हे निरीक्षणाने सिद्ध झाले !!!!

** पाण्याच्या अवस्था **

इ 3 रीच्या परीसर अभ्यासातील 'पाण्याविषयी आणखी काही' यात पाण्याच्या अवस्था-स्थायू,द्रव व वायू याचे स्पष्टीकरण देतांना बर्फ(स्थायू) आणून त्याचे पाण्यात(द्रव)रुपांतर होतांना तसेच थंड ग्लासाच्या बाहेरुन बाष्प(वायू)चे पुन्हा पाणी(द्रव)होतांना विद्यार्थ्यांनी प्रत्यक्ष निरीक्षणाद्वारे समजून घेतले !!

निरीक्षण करताना चिमुरडे

"पाण्याविषयी आणखी काही"

इ 3रीच्या परीसर अभ्यासातील या पाठात पाण्याचे गुणधर्म समजून देतांना पाणी हे 'पारदर्शक' असते व जशा भांड्यात ठेवले तसा आकार धारण करते हे सिद्ध करण्यासाठी वर्गातील मुलाची पाण्याची बाटली,खडू व कचराकुंडीचे पसरट झाकण याचा वापर करुन समजावले !!!

उपलब्ध साहित्याचा वापर करुन अध्ययन अनुभव देता येऊ शकतात,त्यासाठी शै साहित्य विकत घेतलेच पाहिजे असे नाही !!

** चौकटीतील गंमत **

इ.3 रीच्या परिसर अभ्यासातील 'दिशा आणि नकाशा' या पाठात मुख्य दिशांची ओळख व त्याआधारे नकाशा काढणे ही कृती दिलेली आहे.काल मुख्य दिशा झाल्यावर आजच्या उपक्रमासाठी प्रत्येकाने आपापल्या घराच्या कोणत्या बाजूस 'सूर्योदय' होतो हे पाहून यायला सांगितले....
आज पाठातील 'चौकटीतील गंमत' ही कृती घेतांना प्रत्येकाने घराच्या ज्या बाजूस सूर्य उगवतो तिकडे पूर्व दिशा लिहून त्याआधारावर इतर दिशा लिहील्या.तसेच शेजारची घरे,दुकान,झाड,रस्ता इ. दिशेनुसार नकाशात काढले.
नंतर पुस्तकातीलच 'दिशांचा खेळ' घेतला.मुलांना वर्तुळाकार धावायला लाउन मधेच एका दिशेचे नाव घ्यायचे व सर्वांची तोंडे त्या दिशेला झाली पाहिजे.यामुळे मुलांची दिशा ओळख पक्की होते .....
पाठ्यपुस्तकातील कृति,उपक्रम तसेच स्वाध्याय शाळेतच पूर्ण करुन घेतले तर मुलांनी घरी अभ्यास नाही केला तरी चालते असे मला वाटते !!!!